august2014
36
RWANDANRHYTHMS
FLYTO
kigali
fivetimesweekly.
brusselsairlines.com
FR
Lerythmesansleblues
Une troupedepercussionnistescomposéeuniquementde femmes fait grand
bruit auRwanda,nousdit
FelicityThompson
Lebruitassourdissantemplit l’espaceet,au-delàdesportesouvertes, retentità l’extérieur
sousunsoleil éclatant.Quatorze femmes frappent surdes tamboursavecdesbaguettesen
boisde30cm.Majestueusesdans leurs robesdorées, leur jeu frise l’extase.Elles tapent sur
degrands tamboursavecune forceetunepuissanceépoustouflantes,fièreset riantesà la
fois.Leurs rythmes font frissonner jusqu’au tréfonds, toutenvéhiculantunmessage joyeux,
exubérantet…contagieux.
C’estauThéâtredesVerduresdeButare,unvasteamphithéâtredestyleentrepôt,
qu’IngomaNshya, laseuleetunique troupede femmes tambourinaires,se réunitpour
répéterdeux foispar semaine.
Ellesont l’airmythiques.Même lespluspetitesd’entreellessemblent forteset
inébranlables.Et toutesaffichentunsourire radieux.«Jevoulaisamener les femmessur
scène,etparticulièrement làoùellessontexclues,»expliqueOdileGakireGatese,dramaturge,
actriceetactiviste rwandaise,enévoquant cequi l’a inspiréeà fondercegroupe, il yadix
ansd’ici.«Nousvoulions jouerdu tambourparcequec’était interdit,»dit-elle.
Anciennement,dans le royaumeduRwanda,seuls leshommes jouaientdu tambour,
exclusivementen l’honneurdu roi.Lespercussionsontdece fait longtempsétéassociéesau
pouvoiretà lapolitique.
En2004,alorsprofesseurà l’université,Gateseplacardaitdesdizainesd’affichesdans
Butarepour recruterdes femmespercussionnistes.Malgré le tabou,elle reçutun taux
importantde réponses.Unecentainede femmes,desadolescentesauxgrands-mères,
décidèrentdeseprendreau jeu.PourbonnombredeRwandais,voirdes femmes
tambourinairesétaitunechosehorsducommun.Beaucoupen furent choqués.
ClementineUwintije, jeune femmedynamiquede26ansqui dirige les répétitions,estune
passionnéedepercussions.«Lorsque jesuissur scène faceaupublic, je ressensune force
incroyable,»sourit-elle.
Après la répétition,Uwintijedescend la routeprincipaledeButareendirectiondeNzozi
Nziza, (
Doux rêves
), lepremierglacierduRwanda,oùbeaucoupdespercussionnistesde la
troupe travaillent.Gatesea fondécecommerceen2008envuedeprocurerun revenustable
àsesartistes.À l’heureactuelle,ClementineUwintijepartageson tempsentreNzoziNziza,
lespercussionset sa famille.
Depuis ledébutde leuraventure, les femmesd’IngomaNshyaonteffectuédes tournéesaux
USA,enHollandeetenFrance,seproduisantenspectaclepour leprésidentduRwanda,Paul
Kagamé,en2010,etuneconférencedeTEDWomen,endécembredernier.Ledocumentaire
SweetDreams
relate leur incroyablepéripleet le rêvedeGateseestdevoir rapidementde
nouvelles femmesdans lepayss’impliquerdanscettepratique.«Certaines femmesm’ont
dit : grâceauxpercussion, lesgensnousconnaissent.Nousavonsunvisage.Nousexistons.»
NL
Alle (drum)meisjesaandemacht
FelicityThompson
ontdekthoeeendrumbandmetenkel vrouwelijke leden
furoremaakt inRwanda
Hetgeluid isoorverdovend,vultdevolledige ruimteenstroomt viadedeurnaarbuiten,het
felledaglicht tegemoet.Zo’nveertienvrouwenspelenophundrummethoutenstokkenvan
30cm lang.Zezijngehuld ingouden jurkenen lijkenwel inextase.Zeslaanmetgrotekracht
enenergieopdegrotedrumstellen.Soms lachenze,somsgaatheter serieusaan toe.De
ritmesdoenhunbottenzinderden; eenvrolijke,weelderigeopvoeringdiebijzonder
aanstekelijkwerkt.
Webevindenons inhetTheatredesVerdures inButare,een reusachtigeopslagruimte in
amfitheaterstijl vlakbij dehoofdweg. IngomaNshya,deallereerstedrumbandvanhet land
dieuitsluitenduit vrouwenbestaat,komthier tweekeerperweek repeteren.
Zezienermythischuit.Zelfshet kleinstegroepslid lijkt sterken robuust.Zezienervooral
ookblij uit:“Ikwildevrouweneenpodiumzienbestijgen,zekeropplaatsenwaar zeworden
gediscrimineerd”,aldusOdileGakireGatese,deRwandese toneelschrijfster,actriceen
activistediedebandeen tiental jaargeledenoprichtte.“Wewildendrummenomdathet
verbodenwas.”
IndeoudekoninkrijkenvanRwandawasdrummenvoorbehoudenvoordekoningenmannen.
Drumtoestellenendrummenzelfwerden lange tijdgeassocieerdmetmachtenpolitiek.
In2004, toenGatese lesgaf aandeuniversiteit,plaktezeButarevolmetpostersom
vrouwelijkedrummers te rekruteren.Ondankshet taboe,kwamenerenormveel reacties.Zo
sloegeneenhonderdtal vrouwen,gaandevan tieners totgrootmoeders,aanhetdrummen.
VeelRwandezenvindendrummendevrouwen ietsonwezenlijkenwarendanook inshock.
ClementineUwintije,eendynamische26-jarigediede repetitiesvandeband ingoede
banen leidt, isgekopdrummen.“Ikhaal echtenergieuitmijnoptredens,wanneerde
mensennaarmij kijken”, lacht ze.
Nade repetitieswandeltUwintijevandehoofdwegvanButarenaarNzoziNziza (vrij
vertaaldZoeteDromen),Rwanda’sallereerste ijsjeszaakwaarveel vandedrummende
vrouwenwerken.Gateseopendedewinkel in2008zodatdegroepsledeneenvaster
inkomenzoudenhebben.VandaagverdeeltClementineUwintijehaar tijd tussenNzoziNziza,
drummenenhaargezin.
Sindsdebandwerdopgericht, toerdendevrouwenvan IngomaNshya indeVS,Nederland
enFrankrijken tradenze in2010opvoordeRwandesePresidentPaul Kagaméenafgelopen
december tijdensdeTEDWomenbijeenkomst.Dedocumentaire
SweetDreams
verteltu
allesoverhunbijzondereverhaal.Gatesewil allevrouwen inRwandaaanhetdrummen
krijgen.“Vrouwenvertellenme: hetdrummenzorgtervoordatdemensenonskennen,dat
weeengezichthebben,datwebestaan.”
After drumming
practice, shewalksme
down to Inzozi Nziza–
SweetDreams–
Rwanda’s first ice-cream
shop,wheremanyof the
womenwork. In2008
Gatesepartneredwith
Brooklyn-basedBlue
Marble IceCream toset
up Inzozi Nzizaasaway
tobringa littlesweetness
intopeople’s lives, but
also toprovideamoresustainable income for thedrumminggroup.
Uwintijenowdividesher timebetween the icecreamshop, drumming
and family. “Now I say tomymum, ‘Here, take thechild, I’mgoing
drumming.’ Andshe ishappy todo it.”
Since theybegan, thedrumming troupehas toured in theUnited
States,HollandandFrance, performing forRwanda’sPresidentPaul
Kagame in2010andat theTEDWomengathering lastDecember. Their
journey is told in thedocumentary
SweetDreams
byaward-winnning
brother andsister director/producer teamLisaandRobFruchtman.
Despite thechallengesof sustainingaperformingartsgroup ina
countrywhere funding ishard tocomebyandopportunities to
performare few, thewomenstill come twiceeveryweek topractise
andperform. Louise Ingabire, ayoungdrummer studyingaccounting
at theuniversity, says theyarealwaysworkingonnewmaterial. “We
have learned the traditional beats. Butwearealsocreatingour own
rhythms, too,” shesays.
Gatesewants toseewomenall overRwandadrumming. Sheplans
toappeal to thepresident for abusso thegroupcan tour. “Weare
celebrating 10yearsof drumming. Thesewomendidsomething really
revolutionary.Wewant tocreatedrumming troupesall over the
country,” shesays.
Gatese isamazedbywhat shesees in thewomenof IngomaNshya.
“What does it reallymean for them todrum?” sheasks. “Oneof the
womenoncesaid tome: ‘Nowpeopleknowme. I havea face. I exist’.
That isenough forme.”
Formore informationon IngomaNshya visit sweetdreamsrwanda.com
Above: Louise Ingabire in
theSweetDreams icecream
shop,workplaceofmanyof
thedrummers.RIght: Louise
practisingwith IngomaNshya
