SUPPLETIO DEFECTUUM II
De operibus sex dierum
   Ciuibus angelicis, elementis, nube chorusca Inter aquas radiis irradiante nouis Empireoque polo formatis, luce secunda , In firmamentum consolidantur aque.
Tercia lux densauit aquas et littore clausit,
Prataque sideribus enituere suis,
Et ditata stetit arbor fructu generoso;
Maturi fructus gloria prima fuit.
Non flos precessit fructum, non uirgula robur,
Nec lentis arbor tractibus aucta fuit.
Nescia crementi est perfectio, surgere nondum Nouit, set Driadum gloria, silua, stetit.
   Herba tulit semen radice comaque creatis i Insimul. En, scitu digna referre libet.
Septenum radiare iubet lux quarta planetam,
Et fidget Phebo syderibusque polus.
Iussit aquas, uolucres cum piscibus edere quinta;
Ornauit uolucris aera, piscis aquas.
Sexta feram, pecudem, iumentum, reptile, post hec Nobile, quod uincit cetera, uidit opus.
Plasmatum corpus uegetauit nobilis hospes, Ingens thesaurus corpore clausus erat.
Ecce uirilis erat etas ignara iuuente,
Numquam precessit flos puerilis earn.
O dolor, o gemitus, o tanti causa doloris,
O luctus tante posteritatis Adam.
Nascimur heredes culpe penaque perhenni Vexamur, nisi nos gracia mundet aquis.
Nasci uita, mori dolor est, set uiuere culpe Mors est; ha! quotiens morte perire iuuat.
Pululat in uicium proles, ramusque, ueneno Si fuerit radix lesa, uenena sapit.
Culpa fuit nimis infelix, attende reatum:
Vicit Adam fastus, pestis auara, gula,
Ausus sacrilegus; iussi transgressio summi Iudicis et furtum siue rapiña sui.
Culpa tarnen felix - euentum consule - fertur; Haut aliter deitas sancta fuisset homo.
Gaudia creuerunt hominum cetusque superni, Sanctorum creuit gloria, creuit amor.
Non eluxisset adeo clemencia nobis Principis eterni iusticieque status.
Non confessorum fulsissent lilia celo,
Non ibi uernasset purpura martirii.
Humani meriti non gracia tanta fuisset,
Set nec uirtutum gloria tanta foret.
Non nos illa caro de uirgine sumpta cibaret, Nec roseus fieret pocio nostra cruor.
Nec foret eximiis uictoria leta triumphis,
Nec Iacob palmam strenua lucta daret.
Non elfulsissent miracula tanta per orbem,
Nec pareret dulces uirgula sicca nuces.
Non pharao submersus aquis, nec cántica leta Virginei cetus sacra chorea daret.
Non siccum uellus Gedeonis rore maderet Celesti, quo mox concha repleta fuit.
Non percussa daret laticem petra significantem, Que cum purpureo sanguine fluxit aqua.
iter leticie mundum non exhilarasset,
Nec tot delicias pagina sacra daret, ec solem bis sex stellarum sacra corona Cinxisset, quarum lumine mundus eget.
De spiritu racionali
Spiritus, effigies mundi rectoris, honesta Separat a uitiis; hec fugit, ilia probat.
Turpia discernit a pulcris curuaque rectis Vis anime nomen a racione trahens.
Set tenebras reprobat uis, quam denominat ira; Lucem tercia uis appetit, optat, amat.
Viribus est igitur tribus insignita decenter Mens hominis, trini cum sit ymago dei.
Hanc reddit similem rectori gracia, quando Virtutum cultus lucidus ornat eam.
Culpa licet fedet animam, letalis ymago Restat, set similis desiit esse deo.
Quamuis in ceno iaceat nummisma lutosum,
In nummo superest, Cesar, ymago tui.
Miror, nam quamuis Marthe sudoribus instet Spiritus aut ludis colloquiisque uacet,
Menbra tarnen uegetat, mouet et regit officioque Corporis indulgens id regit, ornat, alit.
Vt rex, ut dominus cunetas disponit honeste Partes consimiles organicasque simul.
Totus, set simplex in qualibet est regione Corporis ut rector: id deitatis habet.
In prora capitis fantasmata cernit, acute Disserit in celsa, que racione uiget.
Occipitis regione sedens fugitiua reducit Et claustro claudit commemoranda suo. Principium motus motor cerebro dominatur,
A cuius thalamo sensibus apta uia est.
A cerebro rigidi sumunt exordia nerui;
Hii prebent aptum sensibus officium.
Dura tegit cerebrum mater, pia uestit, adornat Silua capillorum, silua uenusta, capud. Spiritus irradiat oculos lumenque ministrat Et uelud e specula prouidet ipse sibi. Explorans formas radius quasi nuncius exit, Arbitrio cuius forma colorque subest. er neruum meat obticum lux ignea, set quid? Hanc tamen exire plurima turba negat.
Deliciis uariis indulget spiritus idem,
   Cum reddit dulcís musica dulce melos. Angelicos recolit concentus, gaudia uera,
   Gaudia que semper nescia finis erunt.
Sentit odoriferum, quod nares pascit, aroma;
   Vim condimenti percipit ipse dapum.
Attendas resim uerbisque licencia detur;
   Gaudet habere suos prosa soluta tropos. Forcius ergo suis utantur metra figuris;
   Scribenti metrice multa licere dabis.
Ciuilis lector, dicendi consule causam.
   Inuidie facies Huida cuneta notat.
Si medicus, quamuis nequeat medicina ualere,
   Vt docet ars, dederit, f methodus diceris habere Tractatus series procedat tramite recto;
Curua nocet: methodi linea recta iuuat.
Spiritus exhilarat faciem frontemque serenat Et roseo placidas pingit honore genas.
Nunc cor dilatat, nunc comprimit; ocia nescit Cor, cui continue mocio lenis inest.
Huic a natura thorax pretenditur, ut sit Incola diuinus tutus in ede sua.
In cordis thalamo fulget sapiencia, regnat Virtutum series lucida, trina monas.
Etsi decrescat corpus, non diminuetur Spiritus: Inmotus simplicitate manet.
Corpore crescenti non crescet Spiritus idem,
Cui par in cunctis partibus esse datur.
Spiritus ingenue racionis preditus usu Disserit, interdum predicat apta docens.
Nobile condit opus, quod totus predicet orbis, Quod sit totius posteritatis amor.
Quod stupeat mundus, uitium suggillet, honesta Inserat, extirpet turpia, pulcra colat.
Quod rerum causas subtiles explicet apte, Lucidet obscurum, tangere plana sciat,
Ad mores referai, que sunt communia, iuris Priuati faciat publica, uana fuget.
Fulgeat insigni doctrina, mel sit in ore,
Auditus placidum censeat esse melos.
Metitur terras, grauitates ponderat, orbi Ipsius arbitrio forma rotunda datur.
Siderei girum celi comprehendit acute,
Quod se continua mobilitate rapit.
Quod supra se cernit aquas, set sydera subtus, Tendit ad ethereum Spiritus inde polum.
Hic est ortus Eden, paradysus deliciarum,
In quo uirgineus stat redimitus honos.
fegnat ibi patrum series ueneranda, refulget Ordo ter ternus martyriique rose.
Transit ad eximium preclari culmen honoris,
Ad matrum gemmam uirgineumque decus.
Hec est leticie mater, pietatis origo,
Feminei sexus gloria, culmen, honos.
A stella transit ad solem, qui decus orbis,
Qui sol est solis ecclesieque capud.
Ecce cicatrices solari corpore cernit;
Occurrit menti passio sancta sue.
Passa salus passus est sol impassibilisque Integritas patiens uulnera nostra tulit.
Ni rex, non seruus, ni pastor, non ouis, eger,
Ni medicus, nec homo, ni paterere deus,
Curaretur; inops est copia facta; sitiuit Fons eternus; sol uestis egebat ope.
Transit ab humana dehinc condicione potensque Maiestas uere simplicitatis adest.
Communis tribus est essentia terna triumque Par uirtus, bonitas, gloria, splendor, honos.
Hoc altare caret gradiens, par patris ymago Patri; spiramen spirat utrique sacrum.
Set ne precipitet se bos uel asellus in ipsum,
Os putei claudi lex ueneranda iubet.
Bestia, que montem tangit, lapidabitur. Ecce, Hiis studiis sese mens recreare solet.
Sic sic discurrit uelox meditacio mentis;
Ouem ditat racio, spiritus ista uidet.
Hue naturalis precedit in embrionali Corpore; lex corpus altera rexit Ade.
De IIIIor spiritibus:
naturali, uitali, animali, racionali
Cui sedes epar est, nomen natura ministrat;
Ortum uitali cordis origo dedit.
Spiritus a cerebro sumit uires animalis;
Hii corpus primi disposuere uiri.
Set simul infusis superadditus est racione Spiritus insignis, simplicitate potens.
A reliquis sese discernit spiritus iste ;
Auctorem, mala, uim, diligit, arcet, alit.
Excolit ingenuas artes uariisque labores I Inpendit studiis sollicitudo uigil.
Hic promissa sibi sperat libatque futuras Delicias, refugit sordida, munda legit.
Recta fides regit hune, spes erigit, ignis amoris Nutrit, castigat qui premit alta timor.
Inmoitalis ei nature est gloria perpes:
Esse, quod eternum ducit ad esse labor.
Hoc honus alleuiat amor igneus, immo laborem;
Solamen reputat deliciasque fides.
Sepe cuius superos inter ciues spaciatur Spiritus, ingenue nobilitatis apex.
De corpore primi parentis et quibusdam membris
Quatuor humano concurrere des elementa Corpore, set primum purius esse dabis.
Quo mediante nouus infunditur artubus hospes Corporeis; nouus hie incola ciuis erit.
Plasmatum tamen e terra corpus prothoplasti Legimus; at sensum consule: planus erit.
Regnat predominans terreno corpore terra;
   Officium complent cetera turba suum.
Igneus est uisus, calor est obnoxius igni,
   Splendor et augmentum mobilitasque leuis. Pulmonem, thalamum cordis sibi uendicat aer Artheriasque fluens flegma ministrat aqua.
Quatuor humores tot uirtutes, elementa Corpore terreno tot superesse docent.
Non nouit uicibus subici formado primi Corporis humani tota creata simul.
Regia maiestas humane nobilitatis In facie multo digna fauore sedet.
Pronaque cum spectent animalia cetera terram, Erectus cernit sidera solus homo.
Os illi sublime dedit celumque uidere Iussit, cui seruit sol, mare, luna, solum.
Sub firmamento capitis, cui sperica pene Formula collata est, sydera clara micant.
Septenoque capud Natura foramine munit Et sensu quino nobilitatur idem.
Prima tamen sedes tactus uirtusque notanda In centro medie noscitur esse uole.
Tempora temporibus numerantur, set tamen annos Sepius inducit sollicitudo suos.
Cor, cerebmm, testes genus humanum reparantes Ac epar ingenti commoditate uigent.
Arterias cordi, uenas epati cerebroque Neruos, uasa dabis testibus apta suis.
Antropos euersa est arbor, quia cordis acumen Infima radicis formula summa tenet.
De coniunctione anime et parentis
Vtrum formate carnis precesserit ortum Spiritus insignis, ambigit ille pater,
Augustum cuius pectus feliciter auxit Scripture seriem nobiliore stilo.
Set quod mens fuerit in corpore condita, credo Atque creata simul ista fuisse reor.
Protinus absque mora munde carni sociatur Spiritus; ingenuum protinus astat opus.
Iam formata caro, iam uiuificata repente A rectore suo plena decore fuit.
Composite simplex substancia corporeeque Subtilis subito iuncta decenter erat.
Nobile connubium, quo labe carens caro mundo Spiritui casto federe iuncta fuit!
O felix fedus, quod non fedauit amurca Peccati, dum pax florida rexit eos.
De primo statu prothoplasti
Prima uirilis erat etas perfecta decensque; Forma dies animi lucida nube carens.
Innocuus, simplex et adhuc immunis ab omni Labe; nichil turpe mente reuoluit homo.
Corpore regnauit fulgentis gracia forme Mens dulcis, racio límpida, uelle pium.
Fraus et amor fraudis, carnis peculancia, lucri Anxia spes, laudis gloria deerat adhuc.
De secundo statu
Vix elapsa fuit modici mora temporis, ecce, Virtutum cultu mens redimita fuit.
Arma, quibus potuit hostem uicisse, superna Concessit subito gracia gratis ei.
De tertio statu
Set temptatus homo cessit, set et arma reiecit Hostis tarn seui sub dicione manens.
Stans cecidit felix, et amans et amatus, habundans, 0 dolor, o gemitus, fit miser, hostis, inops,
ht seruus liber, exul ciuis uenerandus,
Abiectus uernans, fit saliunca rosa.
Set quid? Speremus stantes; nichil impedit ortos Exule seruatis legibus urbe frui.
Corrupit corpus mox mens infecta ueneno Sic numerus graduum cepit habere locum.
Corporeum corpus dat morbum, spiritualem Spiritus; heu, miseris morbus uterque nocet.
Crescit et in mentis urtica libidinis orto Frumenti in lolium degenerauit honos.
Mens ramnos morum paliuros atque nociuas Herbas et frutices monstraque uana parit.
Corrodit Ticii uultur iecur, egra senectus Pallet, et Ixion uoluitur orbe rote.
Sisiphus ingentem molem deuoluit ab alto Et notum repetit ad iuga montis iter.
Escas appeteret homo, quamuis nulla fuisset Culpa, set esuries nulla noceret ei,
Nec morbus uexaret eum nec causa doloris Nec dolor; insidiis ianua nulla foret.
Seruiret sompnus nature, carperet auras Vitales, fructu membra iuuaret homo.
Corporis eximias numquam deponeret hospes, Set cutis regnans semper in ede sua.
Illicito sine pmritu conceptio matris,
Et fieret pariens absque dolore parens.
Incorrupta foret, set non sine semine mater, proles munda, decens, mundus uterque parens.
Sustentasset aues herbarum prima potestas Non uolucer uolucris, non fera preda fere.
Quod spiritus racionalis sit immortalis et simplex
Quod simplex, inmortalis, perpes, racione Predita mens dici debeat, ista docent.
Si substancia sit anime diuisa per artus,
Non claudi toto corpore tota potest.
Et uarios artus anime partes uegetabunt Et pede preciso cogitur esse minor.
Insignis mrsus racio distensa feretur,
Si non simplicitas nobilitauit earn.
Quod uero mens sit inmortalis, racionis Vis docet, eterni cum sit ymago dei.
Constat item, quod mens diuino muñere pollet,
Quodque deus sit ei deliciosus amor,
Quem desiderio feruentius optat ad ipsum Suspirans, in eo rite quiescit amans.
Set uoti est compos, semper gaudebit in illo,
Si non ha! pietas desinit esse pia.
Possessorque deus animi, possessio felix Ni peccet, numquam linquere nouit eum.
Pursum iusticiam diuinam consule: Semper Mens hominis merito premia digna feret.
beliciis gaudens ueris si uergat ad Austrum,
Ad Boream uergat: pena perhennis erit.
Sic inmortalis morietur morte perhenni;
Hinc ait egregie Marcius ille cocus:
‘Gaudia perpetuis compenso breuissima penis;
Talia consequitur gaudia talis amor/
Rursum uera fides, quod dicimus, asserit, unde Aurelianensis uersificator ait:
‘Vita eterna, deus, mortem gustauit ad horam,
Vt miser eternum uiuere possit homo/
Alter item sermone breui dilucidat apte:
‘Mortem morte domo, ne moriaris, homo!
Quod anima non sit extra traduce
Ergo cum simplex sit spiritus atque perhennis,
Non ex materia traduce sumptus erit.
Set quare fedis proles persepe patrissat Moribus, et uicium tota propago sapit?
Spiritus hec animalis agit, quo rex mediante Arcubus infusus, quos regit, esse datur.
Corporee partes se debent iure parentum Alterutri, set eis contulit esse deus.
Corporei tres sunt, set spiritus ille perhennis Se soli domino nobile debet opus.
Ex anima matris si mens traducta fuisset Christi, num uirtus par in utroque foret?
par igitur solis et lune gloria fulsit Aut auxit solis ignea flamma iubar?
Quid, quod de nichilo prothoplasti luce coruscans Spiritus ingenitus conditus esse datur?
Cur non et reliquis eadem lex est data? Causa: Corda sigillatim fingere prima solet.
Numquit item racio patris racionis origo est Prolis. Sicne minor lux racionis erit?
Ex anima rursus gemina traducta feretur Mens prolis. Quid? Sit iustus uterque parens?
Iam gemina proles uirtutum luce refulget Nullaque fedabit culpa realis earn.
Quid, si dissideant mores genitoris et Eue:
Fingetur medium partus habere statum?
Rursum seminibus dicetur adesse coactis Spiritus humanus iam ratione potens?
Embrio sic animal, set homo censebitur; istud Vera fides, Moyses, lectio sancta negat.
De originali peccato
Prebuit assensum monitis uxorius Eue Vir primus; fluuio fontis origo nocet.
Sulphuream dat aquam fons sulphureus, scatet ille Femens, et fetens feruida feruet aqua.
Exhalans nebulas dat aquam fons, set nebulosam, Pums puram, quod hie sapit, ilia sapit. Corruptus dat corruptam, dulcis quoque dulcem;
   Arbore de dulci dulcía poma cadunt. Degenerare facit fructum dulcem salamandra;
   Euomit hec uirus, ille uenena sapit.
Fons erat illimis, nitidis argenteus undis;
   Effundit serpens uims ab ore uirens. Corrumpuntur aque corrupto fonte, serenum Euri perturbat aera turbo uolans.
Est corrupta caro puerilis carne parentum,
   Corrupta tarnen est sanctus uterque parens. Munda caro quia casta, tarnen corrupta, quod ille A patre produxit, qui prothoplastus erat.
Spiritus est mundus, quia templum flaminis almi;
   Vnde inmundicias contrahit ergo puer?
Tota caro corrupta fuit, seriesque minorum In lumbis primi tota parentis erat.
Totus erat dampnandus Adam pro labe reatus;
   Sic et dampnanda tota propago fuit.
Ergo dampnatu est dignus puer; exigit ergo Res, ut culpa grauis fedaque fedet eum.
Set numquid? Macule talis censebitur auctor Ipse deus? Vel que proxima causa mali?
Efficiens que causa mali? Respondeo: Nulla!
   Numquid in obsceno corpore culpa latet?
Ecce, licet nolis, respondeo, Fauste; comesta Anguilla corpus febricitare solet.
Numquid in anguilla febris, num regnat egestas In talis, quibus, o lusor, egenus eris?
Mater egestatis est alea causaque rixe;
   Absque tropis sermo comicus esse nequid. Sanctus uterque parens sit, per quas ergo subintrat Peccatum rimas? Perfide Fauste, tace.
Vas corrumpit aquam, que per se munda fuisset;
   Esto, quod in fedo uase creetur aqua.
Exutum palea granum producere grana Cum tunicis nouit. Perfide Fauste, tace.
Sic oleaster erit generöse fetus oliue,
   Vesta parit fumum. Perfide Fauste, tace.
Ex splendore soles fumum producere, set nos Ex fumo lucem. Perfide Fauste, tace.
Vtrum corrupta essetposteritas Ade, si affectl esus uetiti non esset mancipatus effectui
Constat, quod culpa est letalis praua uoluntas,
Et quod debetur pena perhennis ei.
Esto, quod affectus numquam prodiret in actum Esus illiciti: Mens moreretur? Ita.
Nam mors est anime, cum uite uita recedit;
Mens corrupta foret, numquid et ipsa caro?
Numquid posteritas obnoxia tota maneret Culpe? Num fieret quam modo culpa minor?
Quid, si stante uiro cecidisset sola uirago:
Num proles misere digna perire foret?
Num sobóles letum communi iure subiret,
An legum mortis nescia rite foret?
De paradyso
Stat sublimis apex, orienti proximus, audens Vertice lunarem uincere pene globum.
Exulat hórrida pars anni, clemencior aura Spirat, et eterni gloria ueris adest.
Effusum leni spiramine fragrat aroma, Transuolat ad superas deliciosus odor. Balsamus hinc redolet, cum mirra cassia certat, Dum spice redolent, cinnama uicta dolent. Circum describit florum iocunda uenustas, Depicti facies ridet amena loci.
Hic cum stellifero tellus contendit Olimpo, Flora nitens stellas gaudet habere suas.
Audet et etheree Zephirus preferre corone Illam, qua Cibele stat redimita capud.
Vernans purpureos mox dilatatur in orbes Flos, qui uirgineo letus in ore rubet.
Non hic in uiridi capite incrementa galero,
   Nec manet (in) spacio temporis eius honos. Lilia mox niueo fulgencia flore nitescunt,
   Intra quem roseus flosculus ille sedet.
Emula stat ueneti uiole ferrugo colorís;
   Iacincto cedit gemma decore minor.
Nondum Narcisus delusus ymagine uersus Est in narcisum captus amore sui.
Cecus amor propriam formam non nouit, at in se Exarsit misera condicione miser.
Flamma licet gelidis incendia sumpsit ab undis, Flammigeri uires ignis adauxit aqua.
Ha! consensisses uotis felicius Ecco!
   Indiuisa comes forma tumoris erit.
Virginis amplexus spreuisti; forma tumorem Prebuit; in capud est pena reuersa tuum.
In florem ños est mutatus, quem paradysus Floribus insertum non sinit esse suis.
Non florum uulgus admittit nobilis ortus,
Non loca sortitur mollis acantus ibi.
Primula ueris abest, uaccinia nigra, ligustra Alba, papauer, olus respuit ille locus.
Tena uoluptatis exultat fonte perhenni,
Cuius bis duo dat flumina uena potens:
Frugifer Eufrates, Iudee terminus, illam Non potuit Crassi diminuisse sitim.
Si non transisses amnem, miserande sititor Auri, cessisset Parthia tota tibi.
Assiriis dat opes Tigris uelocior aura,
Tutum munimen, Parthica terra, tuis.
Phison, qui Ganges, obit Indos; bdellia, gemmas Et rutilans aurum gens ea leta legit.
Lene fluit Nilus; huic est obnoxia diues Egypti tellus Ethiopumque solum.
Has edit paradysus aquas, quas concaua tellus Absorbet; dehinc has euomit, inde bibit. Adas dat Nilum, geminos Armenia fontes;
   Ortus Phisonis Caucassus esse datur.
Has dat opes, quas delicias Natura ministrat, Monti, qui reliquos nobilitate preit.
Leticie mater, uitis generosa, decorat
   Hunc apicem, uiridis laurus amenat eum. Hune ficus ditat et nuncia pacis oliua,
   Et rami uirides aurea mala ferunt.
Tercia fingatur lux presens, que dedit herbas Semine ditatas fructiferumque nemus.
En, cum maturo fructu stans palma creatur. Dactile, dactilici nescius esto metri!
Temporibus nostris primos dat nobilis arbor Fructus centennis. Ha! miser, ha! quid ages?
Annis, heu, totidem uixisti mortuus absque Fructu; mors instat, ha! miser, ha! quid ages?
Incipe centennis uel primos (reddere) fructus: Tempora canescunt; sit tibi cana fides!
Respice delicias paradysi: tercia fructus Dat lux maturos Martia Marte carens.
Vua recens matura tamen dulcisque creatur; Stipticus ecce sapor ponticitasue deest.
Non proferí grossos ficus, non coctana pallent, Set rutilans ornat aureus ilia decor.
Non subruffa nitent, que celsus mora dat, immo Subniger et mbeus purpurat ilia color.
Mespila mollia sunt cum grato grata sapore,
Et facies cerasis plena ruboris adest.
Populus Oenones Paridisque inscripta figuris Fraxinus et bello commoda cornus adest.
Hon rubus horret ibi, set quod Natura uenustum Approbat, hoc solo deliciatur apex.
Concentu uolucrum resonat purissimus aer,
Dulcia persoluit cantica leta cohors.
Hue translates Enoc curruque leuatus Helyas Hec loca propositis incolit apta suis.
Hic sese recreant generosis fructibus; illis Conuincetur homo perdicionis opus.
O quantos et quot uoluent in corde dolores,
Cum sic corrumpi secula nostra scient.
Tantus erit mentis stupor, ut uix credere possint Nos tantis et tot fraudibus esse datos.
Pugna quidem uocalis erit, uincentque tyrannum,
Quos sublimabit purpura martyrii.
Athlete Christi uictores deinde resurgent;
Gaudebit populus hiis adibere fidem.
Lucis monte miser morietur fulminis ictu Fex mundi, scelerum uas, Babilone satir.
Iura, fidem, mores, mundum confundit auarus Raptor, se finget, prodolor, esse deum.
Vtrum luna creata fuerit in nouilunio in plenilunio
Res ortas pro lege, modo, uirtute, decore Lectio perfectas sacra fuisse docet.
Traxit in errorem plures Phebi soror, atque Constant; in primis enumerare libet.
Tempore uernali mundus processit in esse,
Prima lucida trabs condita luce fuit.
Officio solis tribus hec est usa diebus,
Quarto Solaris fulsit in orbe decor.
Oppositi libre signi quadrante refulsit Ortus; at in libra luna creata fuit.
Nota quidem cecini, set qua celi regione Inprimis Phebe fulserit orta, uide.
Regna Nabath tenuit occasu sole micante;
Orta creata simul partibus, Eure, tuis.
Vergit in oppositum sentencia nostra, set ecce In me liuoris, Zoile, tela iacis.
Palles, subsannas: fremit os, curuantur in arcum Brachia, surgentis sub pede terra tremit.
Explodisque manus, dehinc ringis, turpia profers, - Inmundos latices feda lagena dabit -,
Subdis: Cum cignis ulule, louis alite parra,
Cum cedris ruscus, cum Salomone Nabal,
Cum loue Tersites, cum Pallade certat Aragne.
Zoile, tu casses texere sepe soles.
Inmemor es, de qua presumís, philosophie,
Cuius in ore tuo sillaba prima sonat.
Qui male condempnat alium, quam uindicat iram!
Stulte, qui proprium duplicat exicium.
Sim licet, ut uerum fatear, maioribus impar,
Est tarnen inuentis gracia danda meis.
Subtili dicenda sibi nouitate fauorem Conciliant, ueri lux racione micat.
Prodeat in lucem multis uigilatus ab annis Detque fidem certam cum nouitate labor.
Prima ratio
Consummata minus foret armonía superna,
Si non sperarum curreret ordo nouem.
Sic simul errantes fixasque fatere creatas,
Sic igitur Phebe mane creata fuit.
Secunda (ratio)
Sortitusque fuit primam Cillenius horam;
Hinc nomen sumpsit feria quarta suum.
Ergo sequens lune dicioni se dedit hora;
Sic uoti compos gloriar esse mei.
Namque soror Phebi Zephiri regione refulsit Quo rutilans Phebus mane creatus erat. Arcum describens Zephiri sol regna petebat, Cinthia sub terras nocte peregit iter Regna petens Euri, quibus illam uespere uidit, Cum iam sub Zephiri sol dicione fuit.
Tunc primum nostro Phebe comparuit ortu Equidiem faciens pro racione mera.
Tunc quinte decime faciem pretendit, ut horas Bis sex subducas, pansilenosque fuit.
Adde, quod ilia dies, que solem mane uidebit, Ortu te cernet, Phebe, nitere suo.
Turn regione Nabath stabis quasi fixus; habebis Oppositam Phebem, que quasi fixa loco Stabit in eternum; stabunt et sydera fixa.
Hoc digesta fuit ordine quarta dies.
Sydera queque tamen motus obnoxia legi Continui credas luce fuisse data.
; Quod tamen in Phebi coitu sit condita Phebe, Clari contendunt arte docere uiri.
Exigit id rerum perfecta creacio, nam tunc Illius accensa porcio maior erit,
Cum fratri uicinior est, lux amplior illiam Irradiat; mathesis certius lsta docet,
Angulus inclusi trigoni docet hec hebes; ergo Sex distant signis, fit radiosa minus.
Responsio
Set facies lune, que terram respicit, igne Fratris tota micat, fratris ymago decens.
Hec est, quam querit uulgus, perfectio; sensus Errorem sequitur arbitriumque probat.
Subtiles artis radios uix mentis ocellus Fert eger; uix se mens regit arte carens.
Obiectio
Nonne tarnen decuit, ut qui perfectio summa est, Vere perfectum sponte crearet opus?
Iudicio pocius Nature subiciendum,
Quod rex Nature condidit, esset opus,
Quam sensus, cuius tociens examen oberrat?
Set nos, ecce, citat ilia querela uetus.
Solutio
An melior fieri potuisset sensilis iste
Mundus, an utilior, pulcrior, idne negem?
Nonne potestati diuine derogat ipsi
Perscribens metam? Progrediamur adhuc.
Mens rudis informanda fuit sensimque fouenda; Sepius ecclesie dant manifesta fidem. 	
Set sunt, quos reddit prediues uena superbos, Ingenium fastus degenerare facit.
   Affirmant lunam terris fulsisse minantem Arcu lunato pontificumue mitra ; Omatam, quasi iam rutilans fulgeret in astris Pontificalis honos pontificumque decus.
Addunt: pansilenos si luna fuisset in ortu, Principium fieret mensibus ille status.
   Id lex scripta negat, neomenia, publicus usus Ingressusque Noe principiumque Nisan.
Addunt, quo pacto censetur prima refulgens Sic, ut iam dici tercia iure queat.
Huius earn forme uidit prothoplastus, ut aiunt, Quem primum terris feria sexta dedit,
; Lunam quarta dies, que iam precesserat; istud, - Quid michi succenses, Zoile? - stare nequit.
Lectio sacra docet, quia tota nocte refulsit Hec facies ; terris gracior esse solet.
Iam tunc prefulsit paschalis gloria festi,
Quod post equidiem gens ueneranda colit.
Forsan Adam, forsan Seth filius eius ab ortu Primus distinxit sabbata, festa, dies.
Artes ingenuas, fateor, quia nouit uterque, Presertim tarnen hac preditus arte fuit,
Que nouit cursus astrorum, tempora, leges,
Effectus uarios, signa, minuta, gradus,
Que medii legem motus confederat apte Equato, quociens solis eclipsis adest,
Edocet et magnos magnis distinguit ab annis Annos; lucidius ista liquere decet.
De eclipsi solis et lune
Accidit in choitu dumtaxat solis eclipsis,
Defectum Phebe non nisi plena subit.
Obiectus terre priuari lumine cogit Pheben, quam frater irradiare nequit.
Mense pati quouis multi sensere Silenen:
Numquid eclipticus id sustinet ille locus,
Quem Libre assignant? Macrobius obstat. At ingens Sepe labor modicum commoditatis habet.
   Set quantum tempus uarias fluat inter eclipses, i Vt quidam perhibent, regula certa data est.
Solis ab eclipsi prima distare sequentem Annis bis centum plenius ipse docet. penos cum nonis annos cessisse sororis Eclipsi uulgus asserit. Idne dabis?
Preterea coitus celebratur nocte frequenter,
   Quern quandoque dies - set tremefacta - uidet. Sic fit, ut inferius crebro paciatur eclipsim Sol, que nobiscum rarior esse solet.
Ergo potest, si res de iure notentur, eodem Anno defectum sidus utrumque pati.
Inferius, set bis centum regione superna Annos exspectans solis eclipsis adest.
Intra sex menses defectus non iterantur:
   Hinc capud, hinc caudam respice: Tutus eris.
Set fieri lune defectus particulares;
   Sepius haut dubie lex racionis habet.
Set solare iubar priuari lumine nescit;
   Terre, non fratri luna nocere solet.
At dum sol uerus uere pateretur eclipsim,
   Motus num Phebus lucis egenus erat?
Numquid destitui natiuo lumine prorsus Fulgida lux poterit, dum stat in esse suo?
Nonne minutus erat Solaris splendor ob Eue Crimen? Num potuit prorsus abire nitor?
Num potuit lumen plus decreuisse? Minuta est Fertilitas terre sidereusque decor.
In cruce sol passus, sol est compassus eidem.
   In celo celum, sol, deitas et homo.
Passus homo, dum diuisus tarn nobilis hospes Spiritus a carne est; ista quieuit humo.
Ille patres adiit in limbo luce carentes;
Indiuisa tarnen lux deitatis erat.
Non illam liquit, non illum lux deitatis;
Carni, spiritui lux sociata fuit.
In mausoleo fulsit sol uerus et idem Fulsit in inferno, fulsit in empireo,
Fulget et in tenebris tenebrarum nescius idem Auctor lucis, lux, fulget ubique deus.
Est uero soli compassus sol; homo solus Sustinet auctoris inmemor esse sui.
Suppositam Venerem faciem uelasse decoram Solis, que fingit plurima, turba putat.
Set solem tantas dabis obduxisse tenebras Quas quasi compaciens feria sexta dedit.
Set nunc suppositam Phebo Dyonisius esse Testatur Pheben, cum tarnen ipsa foret Plena; docet super hoc se uisu certificatum;
Illa uiro tanta causa salutis erat.
Nature solitum uincunt miracula cursum Maiorum diet is est adhibenda fides.
De naturali compoto et uulgari et de magnts annis
Quod ui nature subtilis compotus addit,
Vulgaris tractu temporis assequitur.
Ex ter centenis decies sex quinque diebus Sex horis solis integer annus erit.
Inde dies bissextili superadditur anno,
Quo solem uerum lucida Stella dedit.
Adde minuta nouem cum semis cuilibet anno Solari; pacis conciliator erit Ciclus et equabit Phebi luneque labores,
Vt perhibent; credas ista carere fide.
Certius instructus annum statuit sibi certum Ex bis centenis, set sociabis eis Annos C, dehinc L, quibus inde dies dabis XV, Horas undenas, quatuor atque decem Adde minuta, set ha! nec sic equacio stabit;
Maiori studio certior annus adest.
Cum septingentis annorum bis duo claudit Milia des istis L sociando nouem.
Sex decies octoque dies bis quinque nouemque Horas, set duo bis deinde minuta dabis.
Hic stant, hic fiet cursus equacio solis Ac Phebes, set adhuc uix michi presto fidem. Approbo Caldeos, quorum primacio lune Nunc preit accensum, nunc comitatur eum. Paucula de magnis breuiter perstrinximus annis;
Set qui tot claudit secula, restat adhuc.
Hic mundo, soli, lune reliquisque planetis Et stellis fixis stare perhenne dabit.
Oppositam cernet Pheben stans Phebus in ortu;
Vltima mane dies est habitura nouum.
In capud est reditura dies octaua. Quid ergo? Prima dies solis, ultima solis erit.
Mane dabit rutilans, set uespere nesciet ortum;
Conspiciet semper nescia finis erit.
Ista resurgentem solem conspexit in ortu Nam lux Aurore nuncia solis erat.
Tune Aurora fuit rutilans oriensque; sepulcrum Sole suo tellus sacrificata fuit.
Regnabant tenebre sub terra sole sepulto;
   Leticie fulsit mox renouata dies.
Quid miri, si tune Phebe pateretur eclipsim Sub terra uero sole iacente suo.
Non tune obiectu lune sol passus eclipsim, Nam tunc defectum passus uterque simul. Edidit ista dies solem, set passus in ede Mannaque celestis gracia dulce dedit.
Ver erat, et fulsit in Virgine gloria solis;
   Helles uectoris nescius iste fuit.
O signum celo terrisque notabile, uirgo,
   Que, cum sit (soli) próxima, uere micat. Nostrorum libre meritorum próxima uirgo Vis semper libre iusticieque parens.
Non sub sydereo celo stas, lucida uirgo,
   O signum signis gracius orbis amor.
Set supra celum fulges, uenerabile signum, Stella nitens, uirgo sole repleta suo.
Fulsit in hoc signo ter ternis mensibus ille Sol, quem terrigenis feria prima dedit.
Hec lux C stellas bis denas igne repleri Celesti uidit pneumate plena sacro.
Totius humani generis solempne uidebit Concilium cum tot cetibus ilia dies.
Intererunt superi ciues regesque tremebunt,
Qui misera miseros nunc dicione premunt.
Cum Ioue Cretensi trepidans Thebanus Apollo Alcidesque ferox Cesareumque genus
Ardebit. Plume tibi, Sardanapalle, nocebunt! Quid facies Helene conferet? Ille decor
Quid Paridi? Quid opes Creso? Quid gloria Ciro, Quid, Pellee, tibi subdita regna dabunt?
Numquid Aristotiles pugiles armabit elenchos, Vt, ne dampnetur, se tueatur eis.
Concludetur ei, concludet eum sacer ignis,
Nec solamen ei tunc Theoprastus erit.
Ancipitem gladium Pauli tunc dextra tenebit, Maiestas miseri nulla Neronis erit.
Horror eum cinget, trepidans pallebit in igne Ignitum corpus. Quid, Danane miser?
Quid, miser Egea? Vos exspectat cruciatus,
Artus depascet flammiger ignis edax.
Iste dies magni, de quo loquor, ultimus anni Annorum solis ter duodena tenet tot peragunt annis fulgencia cursum Sidera; det certam res manifesta fidem.
Signifer in partes bissex distinguitur; hec sunt Signa. Gradus denos ter sibi quidque tenet.
Vnum Stella gradum centum pertransit in annis;
Annis mille gradus perficit ilia decem.
Milibus ergo tribus annorum Stella pererrat Ter denos sceleri pre leuitate gradus.
Sic annis totidem signum descibitur; ergo Milibus annorum sex duo signa dabis.
Milibus annorum bissex des bis duo signa:
Sic anno magno ter duodena dabis.
De erroreputancium festum natiuitatis dominice celebrandus in termino, qui noster est paschalis
Subtiles animos crebro circumuenit error;
Frangitur e facili cuspis, arista, tui.
Solsticio censent hiemali pascha futurum;
Sic subducta fuit mens, Tholomee, tua.
Hune tamen errorem studio Thebith reuocauit Felici; nupsit Astronomia uiro.
Stellarum speram nongentis nouit in annis Vergere cum celo, tot remeare retro.
Sic fit, ut accessus etiam sit spera recessus;
Sic stabunt rite tempora, festa, dies.
De XXIIIIor horis diei naturalis
Si soli detur presentís prima diei,
Luna, tui iuris prima sequentis erit.
Causam querenti racionis seruiet usus;
Non numquam breuitas utilis esse solet.
Vendicat ergo dies horas sibi bis duodenas,
Vt claudat luci nox sociata diem.
Has horas septem potes assignare planetis,
(Sic ut ditetur quisque planeta tribus;
Tres superesse uides, tribus has concede planetis,) Sic potes inceptum claudere rite diem.
Ergo cum primam Phebus sibi uendicat horam, Inperio Veneris gaudeat hora sequens.
Tercia se debet Hermeti, quarta sorori Phebi; sustineat quinta subesse Seni.
Sexta Iouis sceptro gaudebit, septima Martis
‘ Horrebit clipeum. Cetera nonne liquent?
Ergo die solis elapso luce sequenti Ortus se debet, Cinthia, iure tibi.
Vnde accidit, quod lunci censecituvprituci
Nondum causa tamen in lucem prodiit, unde Fit, quod ab accensu tercia prima datur.
Aures demulcet responsio, que protoplasti Attendit uisum fictio uana nimis.
A coitu distat non numquam quarta relucens,
Immo quinta, tamen prima notatur idem.
Obliquus liber est ortus, casus celer eius;
Sub radiis trina Cinthia luce latet.
Sic fit, ut a coitu uideat iam quinta recedens,
Cum uulgi primam censeat error earn.
En, iam uulgaris manifeste compotus errat;
Hunc cur errorem non reuocare student?
De defectu compoti; solutio
Terminus id paschalis agit, ne forte uacillet Inmutatus; ob hoc secla futura gement.
Vrgens articulus hunc errorem reuocabit;
O utinam ueri cogeret istud amor.
Quareprima hora quarte diei (cessent) Mercurio, cum pocius se soli ut uidetur concessisse debuisset
Ornatum stellis orbem lux quarta fatetur;
Sidera nam quarte gloria lucis erant.
Set cum luminibus Phebus prefulgeat, orbis Delicie, fulgor et decor atque decus,
Vt quid Mercurio quarte pars prima diei Se dedit? Octauam mente reuolue diem. Hec est lux solis, qua sol processit ad ortum;
Sol uerus, mundi gloria, culmen, apex.
De stelle gremio sol solis luce refulsit,
Stella fuit solis leticieque parens.
De terra celum, de terra lucifer ortus,
De terra fulgens prodiit orta dies.
Tellus inclusum celum tellure reclusum Solem mireris emicuisse solo.
Sampson, sol noster, solari luce relucens Confregit portas, inpia Gaza, tuas.
Sol noster, uerus sol, solis luce beatis Delicias ueras, gaudia uera dabit.
Hec est prima dies, qua mundum condidit auctor Rerum, qua natus conditor orbis erat,
In qua surrexit deuicta morte triumphans Christus, sol noster, gloria, uita, salus.
Hec octaua dies, qua Christi menbra resurgent,
Lux semper lucens nescia finis erit.
Hec est lux solis, qua sol sibi uendicat horam Primam, lux domini, lux sacra, festa dies.
Sic fuit Hermetis, qua condita sydera lucis Ortus, ut et solis, sit sua prima dies.
Quod dies naturales minores sint in hyeme quam in estate
Nunc obliquatur, nunc est directior ortus Signorum; dispar redditur inde dies,
Cui natura dedit nomen, cancerque minores Vrna se tales cernit habere dies.
Quod etiam solares menses in estate minores sint quam in hyeme et quod sole existente in Sagittario maximus sit sic solaris, in Geminis minimus
Sunt et inequales, cum sint equalia signa,
Menses solares, certaque causa subest.
Cuspidis egresse est solaris circulus, in quo Nunc admittit equos sol regione poli,
Nunc artat cursum, nunc sub Chirone potenter Militat, in Geminis tardius urget equos.
Nam cum Centauro certans ruit et regionis Celi plus solito uendicat ipse sibi.
Obliquatus ad hoc ortus signi facit; horum Adiectis paucis planior usus erit.
Sic, ut neuter sit alii concentricus, orbes Pingantur gemini, solis hic, ille poli.
In bissex equas maiorem diuide partes,
A quibus inscriptum linea ducta secet,
Partibus ut totidem distinctus sit minor orbis Visus: Inequales ars quoque censet eas.
Mensibus his propriis describet Phebus, ut uno Celi plus, alio transeat ipse minus.
Sic sol disparibus percurrit mensibus annum Disparibusque horis perficit ipse diem.
Zoyle, particulas michi sponte reseruo minutas; Sepe minuta iuuant, sepe minuta nocent.
Tempestiua suis ueniet narratibus hora; Distinguenda pûtes tempore queque suo.
Quis sit Solaris mensis, fortasse requins:
Hoc spacio signum uincere, Phebe, soles.
Ergo cum celo maiorem sol regionem
Sub Chirone means transeat, auge breuem.
Maximus absidis est, minimus reperitur in Angue Mensis; sic uoti, Zoyle, compos eris.
Set luces minimus bis denas octoque claudit,
Et ter cum binis maximus adde fere;
Oppositum tanto percurret segnius istud,
Quo transit signum sol breuiore mora.
Mensem Romanum cum Nonis atque Kalendis,
Idibus, o liuens Zoyle, linquo tibi.
Set de lunari restant nonnulla; laborem Differo; queque locis sunt reseranda suis.
Quod quandoque Mercurius, quandoque Venus uendicent sibi nomen luciferi
Altemis uicibus nunc Hermes, nunc Venus ortu Precurrent; solis nuncius esse solet.
Quod corpora in mundi constitucione precellant magnitudine omnes in ordine suo preterXV
Aplanos est uelox, rerum quoque maxima moles;
Corpora, que restant, sole minora dabis.
Dehinc XV Stellas, quas astronomía reseruat Vsibus archanis, subdito deinde Iouem;
Inde Senem, post quern fixas; hiis subdito Martern,
Cui Rea, cui Venus est subdita, grata solo.
Omnibus hiis cedit Phebe, set Mercuriale Sydus lunari se minus esse dolet.
Quare dies productiores sint in estate quam hyeme
Quo magis obliquus, tanto uelocior ortus Signorum; breuis hinc lux hyemalis erit.
Cum directus adest, tunc signa morantur in ortu:
Hinc estas magnos gaudet habere dies.
De disposicioneplanetarum
Errantes terris uicine citima Phebe,
Dehinc Hermes, Venus hinc, dehinc Citharista micat
Flammiger hinc Mauors indicit prelia terris,
Subsequitur placidus sceptriger, inde senex.
Quodplanete moueantur tantum cum firmamento
^ prima formata die tendebat in illam Partem, que Zephiri sub dicione manet;
Vno tunc motu mansit contenta. Sequenti Aplanos inter aquas luce creata fuit.
Vnica lex motus suffert utrique petenti Occasum; nubes solis agebat opus.
Num quarta rutilans sol mox tendebat, ut esset Sub terns, set eum uis aliena tulit?
Quid Phebo geminus motus conferret? In uno Sufficiens racio commoditatis erat.
Rursum suppreme stet spere maxima moles,
Vt recto peragat tramite Phebus iter.
Iam uiolentus abest motus. Num tendit ad Eurum? Vno describet omnia signa die.
Sensit Aristotiles, quod sentio cum Theophrasto, Certa Gerlandus id racione probat.
Zoyle, quo uultum ridens auertis? Homerus Nullus adest. Nouit serpere liuor humi.
Obiectio
Set contra celum solem sua flectere lora - Vt das - signorum debitus ordo probat.
Vergilias etenim precedet portitor Helles,
Dehinc fratres Helene rite secuntur eas.
Carchinus hinc ardens, qui respicit Egloceronta, A Frixi rutilo uellere quartus erit.
Pretaxata quidem sol ordine signa subintrat Dicto; se contra maxima spera rotat.
Sic fit, ut oppositas adeant hinc sol regiones, Hinc celum, set quid? Zoile, uictor eris?
Nonne rapit secum celi uiolencia solem?
Te decet arbitrio, Zoile, stare tuo.
Ad Zephirum tendit sol linquens regna Titoni, Set preit hune motu maxima spera suo.
Quo tendit celum, tendit sol segnior illo,
Set celum gaudet anticipare uiam.
Des igitur pocius ad solem signa moueri,
Quam signum solis corpus adire senis.
Sol igitur signum quamuis intrare feratur,
Hanc lector topicam censeat esse stasim.
Per que loca meent planete
Ad Boream nunc exurgit, nunc uergit ad Austrum Sceptra Regens, Sitiens prelia, falce Nocens;
Stilbon australi contentus parte; Dione Ignorans Austrum sepius Arcton adit;
Solsticium brumale petens se Sol Libis orbi Committit; Lede pignora Phebus amat
Auge micans Cancrumque tenens feruencius ardens Iam sibi uicinam te, cinosura, uidet.
Cinthia confestim uestigia fratris adorat Bis sex describens tempore signa suo.
Quid breuis aut draco sit, legesque suas epicicli Diuinum nescit pectus Aristotilis.
Cinthia, quinque tibi dant motus; sufficit unus,
Ni terre numen uana docere putes.
Set solis constat egresse cuspidis esse Ciclum, qui celos hinc adit, inde solum.
Pars elacior est celo uicinior; imam Cum Cereris genero uelle coire pûtes.
Sidereo tellus cum sit concentrica celo - Nam mundi centrum nouimus esse Ream -,
Ecentri ciclo non est concentrica solis Huius cicli pars inferiora tenens.
Illa, que celo se gaudet nubere, parte Est minor; hanc cicius uincere, Phebe, soles.
Sol igitur cicius Chironis transilit arcum Fulgida quam Lede pignora grata Ioui.
Hec sunt, quas brame percurrit tempore Phebus Zodiaci partes; signa notanda nota.
In Geminis igitur Phebus uelud auge refulget; Ergo Chironis infimus absis erit.
Respicit oppositos Ledeos doctor Achillis Fratres, quos terret missa sagitta minax
Arcu lunato Centauri, quem Citharenum Pertransit cursu sol citharista breui.
Quod una giracione superet numerum d' anni reuolutio firmamenti
Pene diem reddit spere reuolucio nonne?
Anni, Phebe, tuus causa rotatus erit,
Adquiritque gradum celi reuolucio prima Cum bis sex signis, deinde secunda duos.
Ergo dies anni celestis spera rotatu Vno transcendet; dent tibi certa fidem.
Postremo cicli saltum lune uidet anno Quintilis men sis ultima pene dies.
Tunc facit excursum lunacio Iulia legem Inmutans solitam lucibus X ter enim.
Quodlibet annorum cicli regnauerat, at tunc f An uero dicto est f diminuenda dies.
Cinthia danda foret X ter, cum prima notatur;
Sic quasi tricenum transilit ilia diem.
De saltu lune
Dehinc placidi breuitate stili committere scripto Lunaris saltus, que sit origo, libet.
Accensus igitur cita restaurado causam Effulgere facit nominis atque rei.
Mense quidem sinodi celebracio sacra sequenti Premissi mensis anticipare solet
Temporis articulos et punctula climatis. Ergo Accensus distant tarn racione loci
Quam spacio morule. Set quid? Momenta referre Atque athomos labor est utilitate carens.
Ex morulis igitur lux prouenit integra; denis Annis et nonis ilia notanda dies,
Quam saltus lune nouit, sine qua titubaret Paschalis racio, tempora, luna, dies Turbarentur, inops langueret calculus artis;
   Postmodo premissis addere pauca libet.
Bis sex communes, excrescentes dabis annos Septenos ciclo; calculus aptat ei Lunas bis centum, ter denis adice quinque:
   Ergo nouem cum ter X tenet ille dies,
Et cum nongentis sex milia iunge dierum, Lucibus hiis horas octo decemque dabis. Assignat lune communis opinio uulgi Cum bis sex horis X bis et octo dies Et monadem; certas ex hiis subducite partes, Quas apte si quis associare uelit.
Vna dies aderit, quos ciclus claudit, in annis,
   E quibus, ut perhibent, est minuenda dies. Transilit hanc Phebe, quam si lex transilit artis, Prorsus egens certe compotus artis erit.
Seu translata tamen seu sit subtracts minutum: Que restant, lector, assere digna fide.
Post numerum dictum restant momenta nouena Dena bis; hiis athomos insuper adde decern Atque nouem; societur eis septena decenter Vncia momenti; sic minuenda dies.
Si minuenda tamen, est a ciclo resecanda,
   Hec est, ut perhibent, transilienda dies.
Set quid? Adoramus lucos, quos sacra uetustas Commendat; rauos fingimus esse deos?
O felix cicius, qui lucem transilit unam,
   Quot miser amisi transiliendo dies.
Atropos, en, ciclum uite subducere gaudet,
Iam superest uite porcio parua mee.
Ad tumulum restat saltus. Quid transiliamus Cum ceruis uepres? Transilienda fuge.
De diuersitate orizontis
Adde, quod elapsis ter C solaribus annis Vnum subducis mox, Ptolomee, diem Ne lex ciclorum titubet, ne calculus erret;
   Sic lex annorum cercior esse potest. Succincte soleo perstringere nota, relatu Digna tamen; cupio nota carere nota. Circulus est radio uisus descriptus orizon;
   Plana superficies, ne tumor obstet, erit.
Huius sunt species gemine, perpendicularis Vnus communis; nomen ab arte trahit. Noctes atque dies nature circulus equat;
 Scorpius haut tanto rectior exit ibi.
Alterius speras dabis inmutare diurnas Nunc elongando, nunc breuiando dies.
Que sit distinctio spere firmamenti
Nunc dabo, mundane que sit distinctio spere; Pagina doctrine lucidioris erit.
 Axis ab Arturi sublimi uertice transit
   Ad reliquum, quern Stix respicit atra, polum. Quinque parallelis suppremus cingitur orbis;
   Sub prima languens frigore terra riget.
   Vnde sub hac zona tellus iacet inuia, fructus  Nescia; nullus ibi carpere nouit iter.
   Temperie grata felix est zona secunda;
   A cancro nomen solsticialis habet.
   Nuncupat hanc uulgus estiuam solsticialem;
   Linea subsequitur equidialis earn.


 A signo nomen hiemali solsticiali
    Egloceronta ferunt  proxima zona trahit. Nomen ab australi sortitur uertice zona,
   Que sequitur languens, horrida, pigra situ. Deprimitur uersus Austrum, consurgit ad Arcton  Sectus signorum circulus atque secans; Obliquando means geminos secat ipse coluros, Quem celer equator bis secat orbe suo.
Nunc Aries contingit eum, nunc Libra; coluros Nunc tangit geminum solsticiale capud.
 Oscula nunc prebet signorum circulus iisdem; Frixeus uector Libraque testis adest.
De oppositione signorum
Centaurus fratres Ledeos impetit arcu;
   Aureus hinc Helles portitor, inde tenens Examen gemine lands; Cancrum sicientem mo Respicit indignans humidus Egloceros.

Pretendens faciem blandam caudaque minaci Exurgens Tauri florida serta uidet.
Pincernamque Iouis Leo seuior impetit ore; Piscibus oppositis inuidet Erigone.
Qui planete cui temporipresint
Portitor Helleus, Vector Iouis atque Lacones Verni delicias temporis aspiciunt.
Ast Ydre uindex, Alcide gloria, Virgo Estatem claudunt sub dicione sua.
Libra, Nocens uenatori, Centaurus Achilis Arbiter autumpni tempora sicca uident.
Brumalis tropici, Frigii, Piscis fugitiuos Velocesque dies frígida cernit hiemps.
Sepe tamen nomen hiemis conplectitur anni Dimidium; plebis notus id usus habet.


In quo mense quod signum sol intret
 In laño, pincerna louis, te sol subit, portat Pisces sacrato, Februe, mense tibi,
Martis mense subit Vectorem; Taurus Aprili Se dedit, at Geminos Maius in auge uidet,
Iunius in Cancro; Quintilis, Phebe, Leonem  Te uidet, Augustum Virginis urget amor.
Examen Libre se dat Septembribus horis,
   Octobris pungens Scorpio regna regit.
Accelerat cursum Centaurus mense Nouembri, Extremus gaudet Egloceronte suo.
In quo signo quisplaneta dominetur
 Mars, Cipris, Stilbon, Saturnus cum loue, Luna Imperio nouit subdita regna suo.
Regno, Phebe, tuo uix signum subicis unum;
   Vno contentam se quoque luna uidet.
Cur tanto cum fratre [suo] soror fraudatur honore?
 Artatur uinclis Protheus ipse suis.
In Cancro Phebus dominatur, luna Leone;
   Mercurio gratum est Virginis hospicium,
Nunc sibi iocunda Geminorum regnat in arce;
   Cum Libra Tauri florida regna tenet  Grata Venus terris; est Marti gracior hospes Vector, eumque sua Scorpius ede locat;


Pisces Centaurum subdi sibi Iupiter, Vrnam Atque Hircum subici seit sibi falce Nocens.
Quod non in equinoctio quolibetpar sit dies nocti
   Fallitur in multis assercio friuola uulgi; njo Doctrine probat id ars, labor, usus, amor:
Equidies luci noctem non semper adequat;
   In preceps multos deuius error agit.
   Hoc anno si sol oriatur in equidiali Signo, tunc hora septima cernet eum. us Intrantem signum sub prima luce sequentis Anni, set terno uespere cernet idem.
Quartus idem noctis septena cernit in hora;
   Ergo tenor ceptus progrediatur ita.
   Primam Vectoris oriens sol cum subit intrans  Partem seu mane serone, cernet idem:
Par luci fiet nox. Set cum sol subit ilium,
   Hora septena lucis, erit breuior Nocte sequente dies. Cum Cinthius intrat eundem Hora septena noctis, in oppositum  Secedit racio, nam nox minor esse sequente Luce datur. Libre tempus adire libet:
Cum primam Libre partem sol mane subintrat Seu sero, nocti lux erit equa sue.
Set si septena lucis sol intrat eundem  Hora, maior erit nocte sequente dies.
Sic et septena noctis si sol subit hora Libram, nox maior luce sequente datur.


De equinoctio et solsticio
   Signorum uarias dat et obliquacio leges: Equidiem geminum solsticiumque facit.  Solsticii propriam sedem uelud equidiei
   Octauum signi plebs putat esse gradum. Set quartum, si conniues, dat lectio sacra, Nam Libre quarto, fratris ymago, soror Primitus effulsit, crisio sub uellere Phebus  Emicuit quarto, fulgidus orbis honos. Condita luce fuit prima lux preuia solis, Nondum sancta fuit aplanos inter aquas. Prodiit in lucem celum sub luce secunda; Vnica dumtaxat fulserat ante dies.
 Ergo cui parti celi se subdidit ilia
   Nubes, dum giro spera rotare suo Incepit? Si te Tholomeus duxit in artem Sideream, statim subdere promptus eris Vectori. Set cui gradui? Nam signa gradusque  lam tunc condiderat atque minuta Noys. Partes zodiaci constet tibi signa uocari,
   Sidera  nota loquor  feria quarta dedit.


   Ilia gradu quarto uectoris uidit in ortu Solem fulgentem. Tercius ergo gradus m Eiusdem signi tibi seruiit, ígnea nubes,
Dum lux effulsit tercia luce carens.
Ergo secunda dies gradui subiecta secundo Exstitit, atque dies subdita prima foret
   Primo uectoris gradui, si facta fuisset  Aplanos in prima luce, quid ergo? Docet
Lectio sacra  licet tacite , que tempora dicta In prima signi parte locanda putat.
Set loca mutantur, mutantur tempora, scripta Mutari coget prístina longa dies.
 Equidiem uernum signarunt ante Kalendas Aprilis bis sex pene notando dies.
Octo datas, set retrograde numerare memento,
Set cautus notam supprime sponte notam.
IUic equidies dominatur tempore nostro;
 Seruiet in reliquis calculus iste tibi.
Ver, estas, autumpnus, hyemps loca prisca reliquit;
Pro cunctis unum tempus inire uelis.
Pfl, cathedre Petri succedit gloria ueris;
? Ver ibi signari nota tabella docet.
5 Retrograde denas, bis et V luces numerabis,
Ver ibi set nostro tempore regna tenet.
Quo tempore magister Alexander scripserit	


   Orbis frena regens, sol cleri, gloria mundi,
 Gemma sacerdotum pontificumque decus.
Cinthius est oculus mundi splendore coruscans, Illustrans radiis sydera cuncta suis.
De papa Honorio
Cinthius est et erat, qui factus Hononus, orbem Ornat et est summi summus honoris honor.
 Tocius orbis honos plus contulit orbis honori,
Quam conferret ei tocius orbis honos.
Orbis honus sustentat honos orbis, nec honustum Tante molis honus censet honoris honos.
   Non honus est honeri, nec honoris honus, set honestas  Atque honor est honeris; orbis egebat honor
Huius honore uiri ; corpus solare tenebras Irradians semper lucet, ubique micat.
Expers est honeris iubar ingens, maxima moles Mole caret, lucens nescia labis erit.
 Ipsa superficies teres effugat asperitatem,
Quamuis Cinthius est urbis et orbis honos.
Cinthius est solus orbis sol, est et Apollo Pectore, consiliis iudicioque potens.
   Set libet inceptis insistere; causa recursus  Certa subest; paucis id reserare licet.
Pertransis signum terdenis, Phebe, diebus,
Hiis horas denas dimidiumque dabis
   Hore. Sic ter C sol lucibus efficit annum,
Istis sex decies V sociando dies.



 dice sex horas; restant augmenta quater Et uicena quater; iungitur eptas eis.
Ex hiis annis C lapsis lux unica crescit Cum septingentis partibus absque fere.
Seu subtracta dies seu sit superaddita, causa est, Quare mutentur tempora, scripta, loca,
Cur Egipcia lux, cur tempora quatuor anni Equidies uariet solsticiumque loca.
Elapsis igitur centum uel pene trecentis Annis est tabule lex uarianda date.
 Si michi succenses, lector, dictis Ptholomei  Vt reor  argutis est adhibenda fides.
Si predicta legis uigilanter, habes Heremannum Carminis auctorem iudiciique mei.
   Nam pro censura tam clari iudicis orbis  Principio uernus extitit equidies.
Doctores tamen ecclesie pro lege tabelle Inscripte numeris Prothdolor! ista negant.
Set quid? (...) se uolueret aplanos orbis Principio, nubes lucida nonne foret?
 Subdita uectori cum quarto feria quarta Solem uectoris cerneret esse gradu?
Vtraque sic stabit sentencia, namque tabelle Predictique uiri gloria stare potest.
   Non potuit legi solis conformis in omni  Casu lux nubis lucibus esse tribus.
Ad punctum fortassis idem se transtulit illa Cursus seruata lege reuersa tribus
Lucibus. En, primis geminis bis forte diebus Continue tempus equidiale fuit.
De proprietatibus IIIIor temporum
 Sunt, qui uernalem uemum capud esse fatentur Temporis equidiem, solsticiale capud Estatis dant principium, Libre capud ortum Autumpni, brume fertur origo Caper.


   Tres menses signumque triplex date cuilibet horum;
 Pars igitur ueris humida prima datur.
   Pars extrema calet, medium moderamine gaudet,
Estatis capiti feruidus estus adest.
Vltima pars sicca est uelud autumpni capud; huius Frigidus est finis, sic hiemale capud.
 Temporis hiberni suppremum uendicat humor,
Temperies mediis partibus apta datur.
   Simbola sic nectunt concordi federe menses,
Tempora, signa notis sic uarianda datis.
Quod maior sit tempus ab uno equinoctio i alterum quam equi
   Obliquatus item signorum procreat ortus  Diuitis ingenii plura notanda uiro.
Inuenies dispar tempus, quod ab equidiali Signo percurrit rursus ad equidiem.
   Tempora sic igitur, que plebs equalia censet,
Ex equo prorsus equiparanda neges.
Quod IIIIor modis dicatur annus lunaris
 Quanto zodiacum percurrat tempore luna,
Queris: bis denos eptade iunge dies,
Adde quater geminas horas; nam luce gemella Sex horis  hore bes societur eis 

   pertransit signum. Lunaris item datur annus IJOO Tempus, quo fratrem Cinthia consequitur.
Hoc spacium bis sex horas sibi uendicat atque Viginti luces, hiis superadde nouem.
Set quid? Ab hoc numero partes subduco minutas, E quibus in ciclo prouenit una dies.
 Ista dies fertur signata fuisse Nouembre;
Nunc in Quintili uendicat ipsa notam.
A luna in lunam translacio facta diei Saltus censeri nomine rite solet.
   Rursum ter denos dicti lunatio mensis ijio Consueuit solita lege tenere dies.
In decimo nono quasi uis illata sit anno Lune Quintili: cogitur esse minor.
   Exilit a solio natiue legis et unum,
Vt stet lex anni, transilit ilia diem.
Adde, quod augetur lune per bis duo puncta Lumen crescentis; tot minuetur ea Punais decrescens quamuis de nocte, set illam Cum uulgo partem, que uidet ima, noto.
Et quantum denis percurris, Phebe, diebus Atque tribus, tantum perficit ilia die.
   Annus item, bis sex qui lunas continet, esse Lunaris fertur. Clauditur annus item Denis atque tribus lunis. Natura dat illi Nomen, hie excrescens nomen ab arte trahit.
 Primus communis solis communicat anno,
Quod bis sex menses claudit ut ille; tarnen.
Hie sibi lunares, solares uendicat ille;
L ter C geminos bis tenet iste dies.
   Bis quater X ter C tenet accrescens geminosque  Bis uel quinque dies; rem uariare docet Annus sextilis. Vulgaris compotus ista,
Zoile, prosequitur reicienda tibi.
Hec scripsi, desses athomos, ostenta, minuta Linquens; perturbas lumina, parue culex.
Quod luna minus adquirat de zodiaco crescens quam decrescens
 Adice iam dictis, quia crescens Cinthia  uulgi More loquor solito  segnius urget equos.
De umbra que apparet in luna
Fons est humoris Phebe maculamque dat illi,
Vt perhibent, humor; Attica turba negat.
Set quare facies sit ei ferrugine picta,
 Assignat causas editus ante liber.

   Quod in duas partes diuidatur mundus et de effectibus planetarum
   niuiditur geminas in partes machina mundi;
Etheree nomen uendicat una sibi.
Hane elementarem dicunt, que climata septem Claudit, uti speras continet illa nouem.
,, Urne prima, tibi, Stilbon, datur altera, Diue Tertia, quarta tibi, Sol; genitore tuo,
Romule, quinta rubet, Ioue sexta nitet; Senis orbis Septimus est; sequitur sidera spera uehens.
Celo debetur suppreme gloria spere;
¡¡¡o Errantes ciclos sol habet atque soror.
Contra celestem speram dant quasque moueri;
Diuinum negat id pectus Aristotilis.
   Circulus Hermetis, lune quoque circulus unus Conformis gaudet motibus esse poli, w Assignant ciclos plures tibi, Cinthia, quorum Errantes motus, Zoile, linquo tibi.
Cumque elementares formas ascribimus astris Voce tenus, uoci crede subesse tropum.
Erigida fertur ab effectu, set et humida Phebe,
Feruidus ac siccus Cinthius esse datur.
Mars [est] conformis soli, Lune uerius Hermes;
Erigidus et siccus consimilis sit auo. uentem calidumque ferunt te, sceptriger, esse; et pallida mors, nox quoque ceca datur.


De distancia terre ad lunam, lune ad sofan solis ad stellas
 Interualla quibus celestia corpora distant,
Designare stilo Plinius ausus erat.
   Centura uiginti stadiorum milibus et sex A terra distat Cinthia Pictagora Teste, set a Phebo Pheben distancia dupla  Seperat, a Phebo sidera fixa tripla.
De uarietate orizontis
Est, ubi lux solis anno micat ignea toto;
Est, ubi dimidium uendicat ilia sibi.
Est, ubi nox tenebris inuitat ad ocia longis;
Est, ubi par puncto dicitur esse dies,
 Hic solet unica lux mensis seruare tenorem;
Par ibi fit geminis mensibus una dies.
Est, ubi respondet lux quatuor unica; sic, sic Se nouit uariis res uariare modis.
Egiptus toto brumali tempore floret;
 Estates geminas India leta uidet.

   Zoile decanos et apotelesmata linquo:
Catholice fidei queque nociua fuge.
   Seruiat anticiis oroscopus, at michi numquam,
Et que uicina est infera porta pigro.
Iam libet ingenuas artes perstringere, quarum Vsus deseruit, pagina sacra, tibi.
De theologia et VII artibus liberalibus, de sacra scriptura
   Stat regina potens cultu uariata decenti,
Sceptrigera residet aurea uirgo manu.
   Stelliferis gemmis radians diadema coruscat,
 Prefulgens ornat aurea uestis earn.
Candida simplicitas roseo sociata pudori Clamm Nature nobilitauit opus.
   Simplicitas uultus niuei candoris, honeste Purpurei uernans floris honore rubor. 

Et sincems amor, maiestas, gloria, dulcor Atque decor titulos rite fauoris habent.
Cui color exterius argenteus, aureus intus,
 Gestat leua librum; hunc aperire nequid
Gens neque Iudeus; soluit signacula septem Agnus labe carens corporis atque cutis.
Argentum nitor eloquii, sapiencia fuluens Aurum, mundiciam signat uterque color.
 Assistit domine patrum ueneranda senectus, Quorum cum gestis nomina mundus amat.
Quinque libros affert Moyses Iosueque libellum Offert, quo tantus dux sua gesta canit.
   Iudicibus seruit Samuel, qui magna potentum  Describit placide bella potente stilo.
Principium libri regum uenerabilis idem Vir cecinit, Dauid hinc propria gesta canit.
Consummauit opus Malachim librumque dierum, Qui scripsit threnos nobiliore stilo.
 Assecla fidus ei Bamch, qui uerba prophete Excepit calamo firma columpna uiri.


   Clangentesque tubis audit regina prophetas Quatuor, hinc bis sex concomitantur eos. Cum Neemia stat, qui librum condidit Hester, Esdras, uir magnus pectore, uoce, manu. En, citharista Dauid dulci modulamine patres Demulcet, gaudet tam ueneranda cohors. Aptari solium seniorum precipit ordo,
Quo regina locet regia menbra sedens.
Obsequitur iussis magnatum turba ministrans; Saltantem regem concio tota uidet.
Saltans se pugnans maior fuit hostibus, offert Carmen, quod lirici composuere pedes.
   Organa leticie suspendit tristis et exul Ezechiel, legis ferbuit igne sue,
Claudens in digitis summi secreta Tonantis Et gemmas porcis spargere turpe putans.


   Pneumate tres dictante uiri scripsisse feruntur, Quod tamen inscribunt ‘Ezechielis opus’.  Se tribus, Aggeo, Malachie cum Zacharia,
Vt multi perhibent, nobile debet opus.
Hii tres scripserunt in natiua regione, Causaque consimilis in Daniele fuit.
   Quem scripsere uiri iam dicti sicut et Hester,  Set Ruth conscriptus a Samuele datur.
   Set pro communi censura fertur ab Ezdra Hester, ut asserui, conditus esse liber, lob metrice scripti Moyses laudatur ut auctor, lob tamen auctorem carminis esse reor.
 Dum Machabeorum Iudith librique Tobie Auctor abest, uirgo dulcis adoptai eos In natos. Natum Syrach librumque Philonis Laudat, stare triplex uult Salomonis opus. Quadrigam uidet Aminadab uariique coloris  Album cum ruffo cornipedemque nigrum. Agnoscit bis sex legatos, sidera mundi,
Hinc Pauli stricto fulgurat ense manus,
 Quadrigam uidet Aminadab

Quorum gesta refert Lucas; Iacobique Petrique Et lude uirgo regia laudat opus.
 Astant inde uiri iuniores, qui quasi stelle Fulgentes tenebras noctis abire iubent.
De Origene
En subtilis adest Orígenes archileuita,
Cuius uirgo decens scripta legenda probat.
Set uelud indignans reici iubet yperiarchon;
 Vrbs Pellea dolens hinc gemit, inde Tims.
Seruiit hec eius studiis uigilantibus; ilia Est tumulo tanti nobilitata uiri.
De sancto Ambrosio
Hesperie sidus rutilans, Ambrosius, astat, Quern Mediolanum gaudet habere patrem.
De sancto Augustino
 Scriptaque digna fide uir secum mellea defert; Exultans gaudet Africa sole suo. Yponensis enim, prefulgens gloria mundi, Hlustrans radiis climata cuneta suis,

   Flectit utrumque genu tradendo uolumina mille  Regine; mirans curia tota stupet.
Pelagius, pelagus heresum, Faustusque recedit Infaustus: nil hinc contulit artis opus.
   Et Donatiste fugiunt heresesque fatiscunt;
Has Herebi pestes lux radiosa fugat.
De Hilario
 Pictauensis adest Hilarius: Arrius hostem Conspiciens celerem cepit inire fugam.
De Ieronimo
Ieronimum felix mittit Pannonia, mundi Nobilis interpres, fulgida gemma fuit.
   Huic et Ruffinum tantas mouisse querelas  Ingemo; Ieronimum plebs Iouiana timet.
De Gregorio
Eloquii manna predulce, Gregorius, astat;
Leto lob letus ore salutat eum.

De Beda
   Facundum Bedam fecunda Britannia mittit; Astrorum motus, tempora, signa, loca Nouit et in linguam Latinam transtulit artes Septem; celestis pagina cessit ei.
   Rusticus agricolam, miles fera bella gerentem, Rectorem dubie nauita puppis amat. Discretos discretus amat, sapiens sapientes,
 Artifices artes, philosophia suos.
   Seria tractemus, tractent fabrilia fabri;
Occurrit demum uisio magna michi,
Quam scripsit Pathmo uenerabilis ille Iohannes; Vrbs Ephesi tantum gaudet habere patrem.
De canticis
 Ecce Maria melos cantat predulce choream Ducens precentrix, Debbora leta subit. Conqueritur cantans Ezechias instar oloris, Exultans cantat Anna, Fenenna stupet. iio ^erram cum cefis Moyses inuitat in himpno, Subiungens Abacus cantica leta canit. res ymnum pueri cantant fomace reclusi;
Dulce canit Salomon carmen amoris amans.
Nunc citharam plectro moderatur nobilis ille Psaltes, nunc psallit hinc Dauid, inde chorus.
Degrammatica
 Precipit acciri uirgo generosa sorores
   Septem; grammaticam maxima turba preit. Matronam stipat priscus Donatus Apollo;
   Incessum tardat instita longa grauem,
Rugose uestis sinuosa uolumina corpus,
 Suppara ceruicem, candida pepla capud, Prisca supercilia tegit horrida silua pilorum,
   Laxa cutis, faciem ruga senilis arat.
In quo regine matrone conferat usus,
   Leniter a domina queritur. Ilia refert:
 “Rite loqui doceo, soloes deuito, querelam Et uicium fugio, barbara lingua, tuum.

Scribendi michi lex, intellectus michi semit;
   Hunc finem merito sinthasis omnis habet. Quid parasimbama doceo, simbama, quid arsis,	Quid thesis et quid usen: Subdita metra michi.
   Seruiui threnis Ieremie psalterioque;
   Carmina, crede michi, leta dolentis erant. Obsequiis parere tuis sum prompta; luuenco Seruiui gaudens Sedulioque tuo.
 Himpni, quos dilecta canit uenerandaque mater, Se debent ueluti Sychomachia metris; Accentus leges condo, quo pagina queuis Indiget; id iuris uendico iure michi.
   Semit cum trágico plaudens commedia nobis,
 Subditur inperio quodque poema meo.
Subdita sunt regno queuis dictamina nostro; Inscribi sine me pagina nulla potest.”
   Nobilis arridet placide regina loquenti;
   Siderei uultus gloria cuique placet.
 Pectore de sacro profert celestia uerba:
“Turpia turpe puta scribere uelle, loqui Turpia. Num uicium soloes purgare teneris?
Turpia femineo turpius ore sedent.
   Si uicium lingue purgas, purgare memento Cum lingua uicium pectoris atque manus. Barbariem uita sermonis cum uiciorum Barbarie; ne mens barbara fiat, age.

lure tibi censes tropicas seruire figuras Et tamen a nobis tu diasirton habes.
 Materiam formis apte depingere gaudes Substantem; fateor ilia placere michi.
Actus depingat informans gracia morum,
Qua sine nulla queunt gesta placere michi.
Actio, materies cuius sit uestis, honestas,
 Gloria, forma, decor, gracia uestit opus.
Omat et informat, depingit gracia ueste:
Te nudum cernis hac, prothoplaste, carens.
Matrem philosophi te censent rite uocandam; Iudice me semper mater honoris eris.”
 Nutriuit Moysen Pharaonis filia, iussit,
Apponi cathedram, regia uirgo fouet.
Gaudia turba minor, supponi deinde tapete Virgo iubet pedibus; plebs cito iussa subit.
Transitus
   Grammatica iamiam cathedrali sede locata  Acciri logicam precipit, ordo fauet.
De logica
Surgit prompta, leuis, agilis, subtilior artus, Instar lincis ei lumina clara micant.

Culta minus, pallens, mane confesta, soporis, Ni fur subrepat, rarior usus adest.
 Carne fatigata uigilans mens, semper acutis Indulgens spernit scemata, spernit opes. Palla Remensi tenui plumaque carente Obtegitur corpus inpaciensque more Emicat, incassum Pellee gloria gentis  Castigat manibus, magnus Aristotiles.
In temptatiua uigilans Plato preuius illum Precedit, sequitur Zeno minuta legens. Patet Aristotili demonstratiua fidelis; Multiplicas logicos, o Theophiste, locos.
 Archite seruit rerum diuisio dena,
   Ecce, gener Symachi, gloria magna senum, Conducit logicam; Peripatheticos Stoicosque Gens Achademica se iure preire refert, Andronicusqut1 senex gressu lento comitatur 5 0 Admirans logicem agmina pama sequi;
i8z

En, Poretanus, Albricus, Petrus Alardi,
   Terricus, monachus, Gualo sophista potens,
Temporibus micuere suis quasi lumina terre Et nostro fulgens tempore sidus Adam.
 Inter Ledeos crocitaui coruus olores,
   Dii bene, nam coruus esse columba potest.
Quern fructum sacre scripture conferat ista Ars, dubitant. Set quid? En, Ciprianus adest.
Florenti studio tempus florentibus annis  Concessi; logicam me didicisse iuuat.
Nunc hereses perimit, falsum suggilat, amatrix Veri catholicam nunc probat ipsa fidem.
Enseque fulmíneo nunc comminus impetit hostem, Nunc iaculo lesus eminus hostis obit.
 Respondens clipeo logicus se protegit, ictus Excipit et uicto uictor ab hoste meat.

Quelibet expers pars logices ferro simulatur, Quod uirtus calibis exacuisse nequit. Conforma trígono raciones sillogizantis:
 Prima latus teneat ypotemusa tuum, Cathetum media teneat, conclusio basim;
   Sic stans perpetuo federe nexus adest. Cuspide supprema sedeat mediator; in ima Terminus extremus sumat uterque locum.  Prodiit in lucem per nos habitudo localis Vis argumenti, qua uiget artis opus. Aspectu leni logicam regina tuetur,
   Quam mox eloquio conuenit ilia breui: “O uirgo generosa, decens, subtilis, honor Digna, modum studiis opto subesse tuis. Sidereis oculis, natiuo parte decori
   Ebibit exanguis, Prothdolor! ossa labor. Pdma relegauit candoris lilia pallor Vernantesque fugam iussit inire rosas.


 Ocia corpus alunt, animus quoque pascitur illis; Inmodicus contra carpit utrumque labor.
Sudor Parmenidis Faria sub rupe latentis Te genuit, dedit hec ubera prima tibi.
   Ecce parens tuus est labor, indita uirgo: patrissas,  Set caueas, ne sit uictricus ille tibi.
Arte regor logices doctrina diuite uena;
Ha! tibi si non uis parcere, parce michi.
Ecce tibi gelidis candescunt tempora canis, Subtiles ánimos degenerare facis,
 Inmoderate labor; tauri sudore fatiscunt;
Arcum ni cesses tendere, lentus erit.
Agricole uotis uix respondere ualebit Culta nimis crebro terra quiete carens.


Vera colis, set honesta colas, fugienda fugato;
Dedecus esse tibi fingere falsa pûtes,
Ventose fame uenatrix incipis esse Pretextu ueri tradere falsa uolens.
Inpugnare tui non est miracula iuris,
Ecclesieque fides est ueneranda tibi.
 j Inuoluit miseros crebro fallada uocis;
Rex fallax grauius uoce nocere solet.
Ecce sophismata tot, tot habet fantasmata mundus, Tot laqueos, pedicas decipulasque miser.
Esse rei daudent, tibi diffinicio seruit,
 Inmensum simplex claudere nulla potest.
Sola quidem species diffinitur specierum Et generum formas continet esse dei. Principium summum non ars, non machina mundi; Singula claudentem claudere nulla queunt.
% Que pietas, quis amor, que dispensacio! Clausit Virginei thalami clausula parua deum.
Inuenit argutas nouitates ars tibi sese Inuentrix subdens iudiciumque duplex,
Instruit hec, illud purgat, dabit illud agenda,
 Illud, que logicis sint fugienda, docet. Inuenienda tibi sint commoda, iusta, pudica; Inuentum tibi sit nobile castus amor.


Commoda, fida, decens instructio sit tua; cerne,
Que sit agenda tibi res; fugienda fuge.
 Mens tua purgetur, corpus purgetur, amoris Lux assit! Purges uerba, cor atque manus.
Coniungens extrema duo tibi sit mediator,
Extremum deus est maius homoque minus.
Deseruire locos tibi nouimus atque localem  Virtutem; que sint commoda, quere loca.
Celestis placeat paradysus deliciarum,
Vitandum ducas carceris esse locum.
Proponit Natura potens, cum ducit in esse Nos, dicens ‘Omnis est moriturus homo!’
 Assumit, cum nos sentimus, condicionis Humane leges iudiciisque nouis Hoc docet assumens: ‘Homo, tu’, dehinc, ‘antropos’, infert Subiungens, ‘ergo tu monetise at hinc Concludit tumulus quosdam, concludit Auemi  Semper uere carens horridus ille lacus.
Hec meditare, soror, quamuis non sis moritura:
Attamen artfices manet ista tuos.”
Dehinc ditat logicam uariis ornatibus, inde Accitur resis tarn ueneranda parens.
De rethorica
 Circulus effulgens gemmis capud aureus ambit,
Scintillans radios lux geminata micat.

Fulgorem celi solis quadriga stupescit Vinci, dedignans flectere lora cupit.
   Incedit gressu pomposo, sirma uenustum l6go in partes uarias nexile flectit iter.
Alternis uicibus isti supereminet ilia,
Quas cingunt filis serica iuncta frugum.
Pars uiret, at quedam rutilant, niueoque nitore Blandio placide candida fila putes.
 Elateque gradus mutari uelle uidetur,
Nunc prolixa iacens, nunc breuiata coma.
Errat sponte quasi pars sit neglecta; uagando Partem crinalis regula certa regit.
   Pars crinis flaui crispatos surgit in orbes, Vnio matrone pendet ab aure micans.
Discrimen capitis niueo candore nitescit; Ducit directam linea recta uiam.
Spernis crinilis calamistri pectinis usum, Vertex ornatu nobilitate tuo!
	
 Libera frons niueo fulgore nitescit, ocelli Ridentes tanquam sidera clara micant.
Frontis planiciem geminus discriminat arcus, Alterius fines tangere neuter auet.
   Leticie speculum facies spectabilis, in qua  Lilia dulce nitent associata rosis.
Lilia purpureo credas suffusa rubore,
   Blandiri niueo crede nitore rosas.
Gracior est roseus color inter lilia, candor Lecior est, si sint lilia mixta rosis.
 Peruigili studio nares Natura uenustat Subtilique manu gnara figurat opus.
Dulce rubent roseo uestita labella rubore Et castigato grata tumore placent.
   Lacteus est teretis nitor extensique decenter  Colli; planiciem marmoris esse putes.

pectore uirgineo geminus micat unio surgens Paulisper, gratus uirginitatis honos.
Exiguë pectus ornant placideque mamille,
Quas magis acceptas forma rotunda facit.
 Artis opem renuit forme festiua uenustas, Nature cultus sufficit ipse sibi.
Fulgentes gemini circumdant brachia torques, Lutea picta tarnen calciamenta rubent.
Examitum fulgens mordaci pectine nectit
 Fibula, preclarum cisimus ornat opus.
Obrizo nubens auro carbunculus ardens Fulgurat in digitis. Ambiciosa cohors
Hanc sequitur; pallens spe questus Quintilianus Matrone stipat cum Cicerone latus.
Anneum Senecam ueneratur Paulus amoris Veri perpetuo federe iunctus ei.
Quomm doctrina triuialis gloria fulget,
Est longum claros enumerare uiros.
Gramatice primo seruit tenor historiarum,
 Semit cum metris docta poesis ei.
Pro se libertas epigramata queque secundo Rethorice sese subdere sponte uolunt. uatum sequitur uenerabilis ordo: Maronem Mantua, Lucanum Corduba mittit, adest


 Stacius et Flaccus, cinicorum gloria, Naso,
   Cui dulces elegos scribere ludus erat.
Nobile Thebaidos carmen compleuit in annis Bis sex, Eacide Stacius arma dedit.
   Liuius eloquio lucens, dans prelia nobis  Punica, Romulee gloria gentis erat.
Victricis cecinit fera bella Salustius urbis;
   Grecia quos misit, quis numerare queat?
‘Quern sibi constituat finem facundia?’, querunt,
   ‘Et quid scripture conferat illa sacre?’.
 Exilis laus est artis, quam sola uenustas Prebet; nam fructus gloria pluris erit.
Aspectum recreat picture gracia; numquid Picture similis gloria resis erit?
   Falluntur, qui destitui solacia lucis  Vtilitate putant: luminis usus habet
Commoda multa; negant artem, quam gracia fructus Destituit, que nil commoditatis habet.
Surgit ad hoc presul augustus, gloria cleri;
   Aspicit exultans regia uirgo uirum  Indicitque manu nutuque silencia; presul,
   Inchoat, aplaudens concio leta silet.
Rethoricam didici docuique fideliter urbe Romana; nouit Ambrosiana polis.
   Ars est celesti scripture commoda; dulci  Sepius eloquio iudicis ira tepet.
Nunc ueniam poscens a iudice supplicat, orat Et uoti compos redditur ipsa sui.

Discurrit lis Marte suo subtiliter, apte,
Apposite dicit palmaque cedit (ei).
Disserit argute, raciones inuenit, apte Colligit, absque dolo preuenit arte dolos. Exanguis ne sit, ne sit uelud arrida queuis Pagina, prosa, metrum, postulat eius opem. Depingens uariis depicta coloribus ista,
 Quod dignum laude est, quodlibet ornat opus. Scemate multiplici disponit scemata; queuis Ars est istius gracior artis ope.
Comipedem falere cultusque decentior ornat, Formosum rident prata decore suo.
 Sole dies, astris nox fulget gracius; aer Si desit fulgor debitus, horror erit.
Maiestas Priami cultu, diademate, sceptro Eminet, et gemmis fulua metalla nitent.
Ortus deliciis florum redimitur aperçus;
 Hic rosa purpureo tincta cruore rubet.
Hinc uiolam cernas ueneto certare colori,
Hinc fulgore suo lilia leta nitent.
Inde color piteus uestit uaccinia, caltam Luteola uideas dulce rubere nota, biffusus uelat generosam pampinus uuam,
Sub uiridi folio Punica mala latent.


Floribus est ornata suis resis uarioque,
Vt uulgo constat, picta colore nitet.
De repeticione
   Quod repeticio sit gratus, quod sit color aptus  Scripturis, quod sit primus in arte, liquet.
Iste color prima reperit repetenda secundo;
Vltima sermonis dictio semper erit.
Psalmiste color hie notus reliquisque prophetis; Conditus a pueris utitur ymnus eo.
De complexione
 Arguens (est) furti psalte dum cellula, uersus Est inter medios queque tacenda tibi. Queritur, Egistus quare sit factus adulter;
In promptu causa est: desidiosus erat.
Hos se complecti gaudet complexio flores;
 seruiet hec (...) metaque certa subest.
Exempli lux finalis, color iste decenter compositus, finem principiumque tenet.